بررسی قصاص نفس و قصاص عضو

دراین مقاله قصد داریم که در خصوص قصاص نفس و شرایط ان بپردازیم.

طبق تعریفی که قانون مجازات اسلامی از قصاص کرده قصاص یکی از انواع مجازات اصلی می باشد .

قصاص مجازاتی است که نسبت به کسی اعمال میشود که این فرد طبق قانون نسبت  به دیگری جنایتی وارد کرده باشد.

قصاص با اعدام فرق می کند در واقع قصاص عام تر از اعدام  می باشد و انواع  مختلفی دارد. 

قصاص انواعی دارد که عبارت است از قصاص عضو و قصاص نفس .  

قصاص عضو مربوط به زمانی است که یک عضوی از اعضای بدن در اثر جنایتی اسیب ببیند و  قصاص نفس مربوط میشود به زمانی که جنایتی منجر به مرگ شود.

قصاص نفس مربوط به زمانی  است که به  قتل عمد منجر شود و قتل بطور کلی عبارت است از عمد   خطای محض   شبه عمد .

قتل عمد موجب قصاص میشود و دونوع دیگر از قتل تنها سبب می شوند که قاتل و یا عاقله  مالی را به عنوان دیه به اولیای دم پرداخت کند . 

ادله اثبات قصاص عبارت است از: اقرار، شهادت ، قسامه ،علم قاضی 

از موارد سقوط قصاص 

عبارت است از:


 گذشت ولی دم ،گذشت مقتول،فوت قاتل. عفو حاکم

شرایط قصاص عضو

 در قصاص عضو، علاوه بر شرايط عمومي قصاص، شرايط زير با تفصيلي كه در اين قانون بيان ميشود، بايد مد نظر قرارگرفته   شود.

محل عضو مورد قصاص، با مورد جنايت يكي باشد

.الف) قصاص با مقدار جنايت، مساوي باشد.

ب)خوف تلف مرتكب يا صدمه بر عضو ديگر نباشد.

 ت )قصاص عضو سالم، در مقابل عضو ناسالم نباشد.

 ث)قصاص عضو اصلي، در مقابل عضو غيراصلي نباشد

ج ) قصاص عضو كامل در مقابل عضو ناقص نباشد

حال اگر شخصی یا به نوعی مجرم یا بزه کار فاقد دست راست باشد دست چپ او و چنان که دست چپ هم نداشته باشد پای او قصاص میشود.

 2.رعايت تساوي مقدار طول و عرض، در قصاص جراحات لازم است لكن اگر طول عضو مورد قصاص، كمتر از طول عضو آسيب ديده در مجنيٌ عليه باشد، قصاص نبايد به عضو ديگر سرايت كند و نسبت به مازاد جنايت، ديه گرفته می شود لكن ميزان در عمق جنايت، صدق عنوان جنايت وارده است.

3.اگر عضو مورد جنايت، سالم يا كامل باشد و عضو مرتكب، ناسالم يا ناقص باشد، مجنيٌ عليه ميتواند قصاص كند يا با رضايت مرتكب، ديه بگيرد. عضو ناسالم، عضوي است كه منفعت اصلي آن از بين رفته باشد مانند عضو فلج و در غير اين صورت، عضو سالم محسوب خواهد شد ، هر چند که داراي ضعف يا بيماري باشد..

4.عضو قوي و صحيح، در برابر عضو ضعيف و معيوب غيرفلج، قصاص ميشود.

 5.عضو كامل، در برابر عضو ناقص قصاص نميشود لكن عضو ناقص، در برابر عضو كامل قصاص ميشود كه در اين صورت، مرتكب بايد مابه التفاوت ديه را بپردازد. عضو ناقص، عضوي است كه فاقد بخشي از اجزاء باشد مانند دستي كه فاقد يك يا چند انگشت يا فاقد بخشي از يك يا چند انگشت است.

6.اگر عضو مورد جنايت و عضو مورد قصاص، هر دو ناقص يا ناسالم باشند، فقط در صورتي كه نقصان و عدم سلامت در عضو مورد قصاص، مساوي يا بيشتر از عضو مورد جنايت باشد، حق قصاص ثابت است..

. 7اگر عضو مورد جنايت، زائد باشد و مرتكب، عضو زائد مشابه نداشته باشد، به پرداخت ارش محكوم ميشود.

 8.اگر رعايت تساوي در طول و عرض و عمق جنايت، ممكن نباشد و قصاص به مقدار كمتر ممكن باشد مجنيٌ عليه ميتواند به قصاص كمتر، اكتفا كند و مابه التفاوت را ارش مطالبه نمايد و يا با رضايت جاني ديه جنايت را بگيرد.

9.در جنايت مأمومه، دامغه، جائفه، هاشمه، مُنقّله، شكستگي استخوان و صدماتي كه موجب تغيير رنگ پوست يا ورم بدن ميشود، قصاص ساقط است و مرتكب علاوه بر پرداخت ديه به تعزير مقرر در كتاب پنجم «تعزيرات» نيز محكوم ميشود. حكم مذكور در هر مورد ديگري كه خطر تجاوز در قصاص عضو يا منافع وجود داشته باشد نيز جاري است.

نحوه اجرای قصاص نفس

مطابق با قوانین موضوعه ایران، اجرای قصاص نفس حق قانونی و شرعی مجنی علیه (شاکی) و هم چنین اولیای دم می باشد وهیچکس غیر از آنان حق قصاص مرتکب رانخواهد داشت.

قاضی اجرای احکام در وهله نخست باید به دفتر دادگاه دستور دهد که اولیای دم را جهت تعیین تکلیف اجرا دعوت نماید و حتماً می بایستی کارت شناسایی نیز همراه داشته باشند و هم چنین وقت احتیاطی تعیین می گردد تا با مراجعه اولیای دم بنظر برسد.

چنانچه اولیای دم در مدت متعارفی حاضر نگردند طی شرحی به آنان اعلام خواهد شد که ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ جهت تعیین تکلیف پیرامون دیه در اجرای احکام حاضر گردند و الا مطابق ماده ۴٢٩ قانون مجازات اسلامی اقدام خواهد شد و در نهایت محکوم علیه آزاد می شود.

در اجرای قصاص نفس این است که اگر مجنی علیه (محجور) یا همه اولیای دم یا برخی از آنان صغیر یا مجنون باشند قانونگذار مقرر نموده  است که برای ولی محجور این حق را قائل شود که تا زمان بلوغ یا افاقه محجور منتظر بماند و نسبت به قصاص، مصالحه یا گذشت اتخاذ تصمیم نکند.

 ماده ٣۶١ قانون مجازات اسلامی مقرر میدارد:

اگر مجنیٌ علیه یا ولی دم، گذشت و اسقاط حق قصاص را مشروط به پرداخت وجه المصالحه یا امر دیگری کند، حق قصاص تا حصول شرط، برای او باقی است.

ماده ٣۶٢ قانون مجازات اسلامی مقرر میدارد:

اگر پس از مصالحه یا گذشت مشروط، مرتکب حاضر یا قادر به پرداخت وجه المصالحه یا انجام دادن تعهد خود نباشد یا شرط محقق نشود، حق قصاص محفوظ است و پرونده برای بررسی به همان دادگاه ارجاع می شود مگر مصالحه شامل فرض انجام ندادن تعهد نیز باشد.

زمان اجرای حکم  قصاص طلوع آفتاب می باشد و به اولیای دم اعلام می گردد

قاضی اجرای احکام نامه ای را خطاب به فرماندهی انتظامی صادر و اعلام میدارد که با توجه به تقاضای قصاص در تاریخ تعیین شده محکوم علیه را در محل اجرای حکم حاضر نمایند.

در شب قبل از اجرای قصاص، رئیس زندان، محکوم علیه را به سلول انفرادی منتقل می کند و اگر محکوم علیه تقاضای ملاقات با اشخاصی را داشته باشد، با این شرط که قبول تقاضا موجب تأخیر اجرای حکم نشود، رییس زندان ترتیب آن ملاقات را میدهد و هم چنین قبل از اجرای قصاص یک فرد روحانی با محکوم علیه ملاقات کرده و به او تذکراتی مبنی بر توبه، وصیت و … میدهد و مأمورین زندان یا نیروی انتظامی مکلفند که به محکوم اجازه دهند که آب سدر و آب کافور و آب خالص در اختیار داشته باشد و غسل نماید.

منبع تیم وکلا